Spoorwegfotografie voor beginners.

Als spoorwegfotograaf ga je met veel enthousiasme zoveel mogelijk foto’s van rollend materieel proberen te fotograferen. Het doet er niet toe dat er niet veel ‘trein’ op de foto staat. Als het nummer aanwezig is, is de foto goed genoeg om bij de massa andere te klasseren. Maar helaas zijn de reacties niet zo positief: “waardeloze foto”, “onscherp”, "slechte kadrering”, “véél te vroeg afgedrukt”, enz. Resultaat: het enthousiasme daalt met de minuut… Komt dit verhaal u bekend voor? Zo ja, lees dan zeker verder. Indien het u niet bekend voor komt dan mag u zich een goed fotograaf noemen! Het doel van deze ‘tips’ is om beginnende fotografen de basisbeginselen van de spoorwegfotografie te geven. Als leek is het vaak niet evident om foto’s te produceren die geschikt zijn voor publicatie in een tijdschrift of op het web. Met een aantal tips (veelal geïllustreerd met voorbeelden) die u zal lezen in dit artikel kan u uw fotokwaliteit wel verbeteren. Maar verwacht niet dat u na het lezen van alle tips meteen een topfotograaf bent. De tips behoren tot de basis en eens u die goed onder de knie hebt is het aan u om uw fotostijl zelf verder te ontwikkelen. Na de 10 tips volgt een kleine opsomming van de ongeschreven regels. Het is uiterst belangrijk om deze te volgen!

TIP 1: Een goede camera doet de helft van het werk.

Het is belangrijk om met goed materieel op weg te gaan. Indien u dit niet heeft is het onmogelijk om goede foto’s te maken.

Een bespreking van toestellen ga we hier niet geven. Maar de toestellen die je voor de hobby kan gebruiken zijn uiteraard niet de goedkoopste. Reken dat je vanaf 250 euro een degelijke digitale camera hebt. Belangrijk is dat je het diafragma en sluitertijd zelf kan instellen. Als u uw toestel kent, kunt u met het diafragma en met de sluitertijd experimenteren. Dit levert meestal betere resultaten dan wanneer u de camera volautomatisch zijn werk laat doen. Met een digitale camera kan u naar hartenlust experimenten tot de waarden goed zijn. Hiervoor moet er zelfs geen trein passeren. U kan dat gerust uittesten op de omgeving. Even inzoomen op de foto en alle kleuren bekijken. Als de kleuren goed genoeg zijn kan u wachten tot uw object langsrijdt. Het is ook aangeraden om de handleiding die bij uw camera zit goed te lezen. U zult in de handleiding wellicht enkele functies vinden die u nog van pas komen als u het rollend materieel wilt vereeuwigen. Indien u te ver van een spoorlijn woont, kan u alles thuis testen. Als het object beweegt is het aangeraden thuis voorbijrijdende auto’s te fotograferen. Het is redelijk belangrijk dat uw bewegend object niet te klein is (modeltreinen, enz.), want dit kan de testresultaten negatief beïnvloeden. Een trein is ook niet het kleinste onderwerp.

TIP 2: Een foto mag niet te donker zijn.

Een foto kan te donker zijn om verschillende redenen, hieronder vind u enkele voorbeelden met de beschrijving wat je moet doen om uw object letterlijk in het zonnetje te zetten.

Tegenlicht
U fotografeert een trein met de zon loodrecht voor u. Om donkere foto’s te vermijden moet de zon ten allen tijden min of meer achter u zitten. Indien het mogelijk is moet je naar de andere kant lopen. In dit geval zou u zich in de struiken moeten zetten, om de trein goed te fotograferen. In deze situatie is het echter verboden om naar de andere kant te gaan. U zal de trein dus op een andere keer in een andere situatie moeten fotograferen.

Perronoverkapping
De perronoverkapping houdt het zonlicht dat van rechts komt tegen. U gaat naar het linkse spoor om daar uw trein te fotograferen. Uiteraard vereeuwigt u het object alleen maar als de zon goed genoeg zou zitten op het linkse spoor. In dit geval zit de zon op het linkse spoor niet goed. U hebt hier tegenlicht. Jammer maar helaas, de trein zal nog even moeten wachten om op de digitale geheugenkaart te worden gezet.

Te donkere lucht
Een staat met enkele rijtuigen te pronken. Helaas is de zon al in haar bedje en ziet u niet veel meer van de imposante samenstelling. De eerste mogelijkheid is om de trein overdag te fotograferen. Dus dan hoeft u enkel naar een plaats te gaan waar de zon nog schijnt als de trein met zijn sleep voorbijkomt. U kan ook door middel van een statief deze trein vereeuwigen. De sluitertijd zal zeer hoog liggen en daarom is het noodzakelijk om de camera op een statief te plaatsen. Indien u stalen zenuwen hebt en enkele seconden niet kan bewegen dan heeft u dit niet nodig. Het is dus uiteraard noodzakelijk dat de lok stilstaat. Want anders heeft het geen nut dat u daar met een statief staat.

TIP 3: Mijdt te lichte foto’s.

Overbelicht
Een lokin hemelse sferen, dit komt door een teveel aan zon. U kan de sluitertijd of het diafragma een beetje hoger zetten, hierdoor neemt de camera minder licht tot zich. Let op, indien de waarden te hoog staan ingesteld zal u een te donkere foto krijgen.

TIP 4: Zet de hele trein op de foto

Enkel de neus
Enkel de neus staat op de foto, de nummer is leesbaar. Maar het kan beter. Om te beginnen trekt u het best horizontaal foto’s. Zo kan de trein beter op de foto staan. De neus van de lok zal in deze situatie zich uiteraard aan de linkse kant van de foto bevinden. Terwijl het achterste aan de rechterkant te bemerken valt.

Op tijd afdrukken
U was verrast door de snelheid van de trein, en draaide mee met de lokomotief. Resultaat: de trein staat er niet helemaal op. Het beste is dat u zich op tijd klaarmaakt om de aanstormende trein te fotograferen. Hierdoor kan u mooi de voorkant van de lok + de zijkant van zijn sleep fotograferen.

Ingesloten lokomotief
De lok is ingesloten door zijn broertjes, hierdoor kan de lokomotief niet volledig op de foto. Het enige wat u kan doen is de locomotief vooraan en/of achteraan fotograferen. Dit uiteraard als de omstandigheden goed genoeg zijn. U zal moeten wachten tot de lok langskomt al dan niet met zijn sleep vooraleer u hem op een mooie manier kunt fotograferen.

TIP 5: Zorg voor een horizontale foto

Scheve trein
De lok met een sleep is door uw enthousiasme scheef gefotografeerd. De beste oplossing bekom je met een statief. Om uw camera horizontaal te zetten kan u bv. gebruik maken van de bovenleiding. U zoomt met uw camera in op de bovenleiding, en stelt het statief zo in dat uw camera horizontaal met de bovenleiding. Nu het kader nog instellen en u hebt een perfecte horizontale foto. Treinen ‘langs achteren’ trekken is niet makkelijk, dikwijls is de foto mislukt. Het is trouwens mooier om de witte lichten op de foto te hebben in plaats van de rode! Let op, deze tip geldt alleen voor rechte trajecten, in bochten is het normaal dat de trein ‘scheef’ op de foto staat!

Te laat of te vroeg
U bent even onoplettend en drukt te vroeg of te laat af. Het enige wat u kan doen is op tijd afdrukken. Gemakkelijkheidhalve kunt u ook een statief gebruiken. Dit is vooral handig om rustig op uw foto-object te wachten, en hem op juiste plaats te ‘plaatsen’.

Bij veel digitale camera’s kan u ook de knop half indrukken, dit doe je een paar seconden voor de trein afkomt. De camera verricht enkele metingen op voorhand. En hierdoor zal de foto onmiddellijk na het afdrukken worden gemaakt. Als u de knop ineens volledig indrukt duurt het vaak nog even voor de foto wordt gemaakt. Met als resultaat dat het eerste deel van de gefotografeerde trein niet op de foto staat.

Trainspotting

Roland Paternoster

Nu het goede weer echt in aantocht is, breekt ook de ideale periode aan om aan trainspotting te doen. Maar op wat moet je letten? Wat mag? Wat wordt toegelaten en wat is verboden? Die vraag werd ook gesteld en beantwoord in het laatste nummer van het tijdschrift van onze zustervereniging MSKK uit Oostende. Bij het lezen van het artikel blijkt er zeker één onduidelijkheid in te zitten waarbij het gevoel gecreëerd wordt dat iets mag wat met zekerheid verboden is. Omdat, zoals ik juist aanhaalde het artikel zeer veel juiste informatie bevat en ik geen voorstander ben van het heruitvinden van het warm water ga ik hun artikel als leidraad gebruiken. Bij trainspotting is er een item dat altijd centraal moet blijven, ook al mis je hierdoor een foto waarmee je de Pulitzerprijs zou kunnen winnen, namelijk VEILIGHEID. Trainspotting moet dus aangenaam blijven voor alle partijen; voor de infrastructuurbeheerder, de infrastructuurgebruikers (B-Cargo, DLC, SNCF-Fret, ….) en voor de spotter zelf uiteraard. Het is ten zeerste aan te raden om een geel reflecterend vestje te dragen, je hebt er al één in de auto en voor de kostprijs moet je het niet laten: voor 10 euro ben je gesteld. Maar opgelet dit vestje geeft je niet meer “toegang” of “bevoegdheden”. De hamvraag is natuurlijk: vanwaar mag ik foto’s nemen voor niet-commerciele doeleinden? Van op het openbaar domein mag je foto’s nemen van treinen, stations, perrons, werkplaatsen, rangeerheuvels, seinposten,... Maar opgelet wanneer er personen opstaan, zorg er dan wel voor dat ze niet als hoofditem en herkend kunnen worden. In dat laatste geval kan een toelating van de personen in kwestie noodzakelijk zijn! Uiteraard mag je ook foto’s nemen vanuit je eigen tuin of vanuit iemand anders privé-domein voor zover je ook daar een toelating hebt van de rechtmatige eigenaar.

En van op NMBS-domein? Bij de NMBS onderscheidt men het domein dat toegankelijk is voor niet-personeel en het domein dat niet toegankelijk is. Tot de eerste categorie behoren de voor publiek toegankelijk lokalen in een station en de perrons. Op deze laatste staat er op ieder uiteinde een verbodbordje. Hier voorbij begint het domein dat niet toegankelijk is voor publiek. In principe kun je een aanvraag indienen voor een toelating om ook dit gedeelte te mogen betreden, maar deze zal met grote waarschijnlijkheid geweigerd worden omwille van veiligheidsredenen. Misschien klinkt het belachelijk, maar de roekeloosheid van spoorwegenthousiasten kent geen grenzen; dit was zo in het verleden en is nu nog zo. Enkelen zijn reeds voldoende om de sfeer te verbrodden en de veiligheid in het gedrang te brengen. De grens tussen het openbaar domein en het NMBS-domein wordt gekenmerkt door grote 70 kg zware pyramidale betonnen palen waarop het B-logo staat. Op iedere richtingsverandering van de grenslijn vind je zeker zo een paal terug.

Als je foto’s wenst te nemen van op het perron, meldt je je best aan, zeg wat je komt doen. Wees eerlijk. Volg ook steeds en onmiddellijk de bevelen op van het bevoegd spoorwegpersoneel. Wees ervan overtuigd dat een kleine fout grote gevolgen kan hebben en een dito schadeclaim. Als je gaat fotograferen laat je walkman of mp3- speler dan thuis. Machinisten gebruiken nogal eens hun claxon/hoorn als communicatiemiddel om te waarschuwen en om te “vragen” of je hen gezien hebt.

Wat mag zeker niet. Het is in alle omstandigheden verboden de sporen over te steken buiten de daartoe voorziene plaatsen, zijnde een brug, een onderdoorgang of een overweg. Blijf steeds minimaal 2 m. weg van de buitenste railstaaf. Opgelet: wanneer de trein voorbij is komt nog de “nazuiging”. Hou alles goed vast, want een trein die aan 160 km/u voorbijraast, kan een kruiwagen met schop laten opvliegen die op de boord van het perron staat! De HST-lijn is zeker verboden terrein. Bovenleidingdraden raak je nooit aan, ook al liggen ze op de grond. Blijf op minimum 3 m. afstand van bovenleidingsdraden: een “overslag” naar een metalen voorwerp (statief) is zeker bij vochtig of nat weer zo gebeurd.